Lucjan Balter przyszedł na świat 7 stycznia 1936 r. w Wilnie. Rodzice  Joanna, z domu Szurska, i Juliusz, adwokat,  mieszkali w tym czasie w dzielnicy Zwierzyniec. 10 maja tegoż roku został ochrzczony w kościele parafialnym pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Tam też przystąpił do pierwszej Komunii św. i do sakramentu bierzmowania, którego w lipcu 1942 r. udzielił mu ks. abp Romuald Jałbrzykowski, metropolita wileński.

                Największy wpływ na osobowość Księdza Profesora wywarła w dzieciństwie jego matka Joanna, ojca bowiem utracił bardzo wcześnie, na skutek aresztowania i egzekucji dokonanej przez gestapo w 1941 r.

                Po pierwszej Komunii świętej Lucjan Balter został ministrantem i służył do Mszy św. m. in. w kaplicy Matki Bożej Miłosierdzia w Ostrej Bramie. W Wilnie również usłyszał po raz pierwszy o Siostrze Faustynie i szerzącym się kulcie Jezusa Miłosiernego. Jak się okazało, były to istotne wskazówki na jego drodze powołania.

                Po zakończeniu wojny mama Księdza Profesora zdecydowała się na repatriację i wraz z synem przybyła do Radomia, który stał się dla nich drugą małą ojczyzną. Tam Lucjan Balter ukończył szkołę podstawową i  w 1948 r.  rozpoczął naukę w liceum ogólnokształcącym, przekształconym w Małe (Niższe) Seminarium Duchowne Księży Pallotynów w Wadowicach na Kopcu. Egzamin dojrzałości,  nieuznawany przez władze komunistyczne,  zdał w  1952 r., po czym wstąpił do nowicjatu Księży Pallotynów. Strój Stowarzyszenia przyjął 8 września 1952 r. w Ząbkowicach Śl. z rąk ks. prowincjała Stanisława Czapli, a pierwszą konsekrację złożył już 5 lipca 1953 r. w obecności ks. radcy Józefa Wróbla. Studia filozoficzno-teologiczne odbywał w Wyższym Seminarium Duchownym Stowarzyszenia w Ołtarzewie w latach 1953 - 1959. Tam też, 5 lipca 1957 r., złożył wieczną konsekrację. Sakrament święceń w stopniu diakonatu przyjął 22 stycznia, a prezbiteratu 11 czerwca 1959 r. Obu święceń udzielił mu ks. bp Zygmunt Choromański.

                Po uzyskaniu matury państwowej w roku 1960 mógł rozpocząć na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim specjalistyczne studia z teologii dogmatycznej, które ukończył w 1963 r., uzyskawszy tytuł magistra-licencjata teologii. Następnie rozpoczął studia doktoranckie. Obrona doktoratu odbyła się w lutym 1969 r. na Wydziale Teologicznym KUL. Już jako student ks. Lucjan Balter był bardzo aktywnie zaangażowany w pracę edukacyjną, gdyż prowadził katechizację w szkole średniej, poświęcając każdego tygodnia wiele godzin na spotkania z młodzieżą.

                W 1966 r. ks. prof. Lucjan Balter rozpoczął wykłady w Wyższym Seminarium Duchownym Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Ołtarzewie. Odtąd całego jego życie związane zostało z tym miejscem, w którym prowadził dla alumnów wykłady z teologii fundamentalnej (do 1995), liturgiki (do 1984), homiletyki (przez rok) i przede wszystkim z teologii dogmatycznej. W 1970 r. rozpoczął zajęcia z ekumenizmu, które prowadził, z małymi przerwami, do 1986 r. Nieocenione pozostają także jego zasługi na rzecz rozwoju i kompletowania księgozbioru Biblioteki Seminaryjnej, której był dyrektorem do 1993 r. Od 1972 r. Ksiądz Profesor został zaangażowany do pracy dydaktyczno-naukowej w Akademii Teologii Katolickiej (dziś Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) w Warszawie na Wydziale Teologicznym. Na tej uczelni habilitował się w 1979 r. na podstawie obszernego dorobku naukowego oraz rozprawy pt. Kapłaństwo Ludu Bożego. Rok później otrzymał państwową nominację na stanowisko docenta.

                W maju 1980 r. ks. prof. Lucjan Balter został powołany na stanowisko prodziekana Wydziału Teologicznego, na którym urzędował aż do 1993 r. Został też mianowany na czas nieokreślony pełnomocnikiem Rektora ds. Studiów Zaocznych.

                W ramach współpracy z różnymi instytutami teologicznymi ks. Lucjan Balter prowadził zajęcia dydaktyczne na wielu innych uczelniach. W uznaniu dorobku naukowego, w 1982 r. został mianowany kierownikiem drugiej katedry teologii dogmatycznej, a także pełnił funkcję kuratora teologii ogólnej. W 1990 r. otrzymał nominację na stanowisko profesora nadzwyczajnego, a rok później odebrał z rąk Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej pismo nadające mu tytuł naukowy profesora nauk teologicznych.

                W dobie posoborowej, w latach 1968-1972, Ksiądz Profesor podjął się współredagowania polskiej wersji Międzynarodowego Przeglądu Teologicznego Concilium. Była to praca pionierska w sytuacji, w jakiej znajdował się Kościół w Polsce Ludowej. Po zawieszeniu działalności w Concilum od 1980r. zaangażował się w prace zespołu redakcyjnego Międzynarodowego Przeglądu Teologicznego Communio. Od 1991r. pełnił funkcję przewodniczącego wersji polskiej Communio, w którego przygotowanie merytoryczne, redagowanie i tłumaczenie wkładał całe swoje serce i talent. Praca wydawniczo-redakcyjna w obu czasopismach teologicznych spowodowała, iż uczestniczył w licznych spotkaniach, sympozjach i kongresach naukowych, poszerzając horyzonty wiedzy własnej oraz swoich studentów.

                W 1986 r. ks. Lucjan Balter został nieformalnym członkiem Stowarzyszenia AMATECA (Associazione Manuali di Teologia Cattolica)  wyłonionego w dużej mierze z członków krajowych redakcji Communio, którego zadaniem stało się opracowanie i wydawanie podręczników teologii, zgodnych z Katechizmem Kościoła Katolickiego.

                W 1988 r. został członkiem Europejskiego Towarzystwa Teologicznego, którego głównym zadaniem stało się wspieranie rozwoju teologii, zwłaszcza przez organizowanie międzynarodowych kongresów teologicznych. Został także członkiem-korespondentem Pontificia Academia Mariana Internationalis w Rzymie. Brał czynny udział w międzynarodowych kongresach mariologicznych. Współpracował też z Religionstheologisches Institut St. Gabriel w Modling (koło Wiednia) oraz z niemiecką Sekcją Teologów Dogmatyków i Fundamentalistów, jak również z Philosophische-Theologische Hochschule w Vallendar oraz z Wydziałem Teologicznym Uniwersytetu w Moguncji (Niemcy). Owocem tych kontaktów stały się liczne sprawozdania i recenzje publikowane przeważnie w Collectanea Theologica.

                W latach 1968 - 1983 Ksiądz Profesor był członkiem (przez trzy kadencje) Komisji Episkopatu Polski ds. Liturgii. Był to okres bardzo wytężonej pracy nad tłumaczeniem i przygotowaniem do druku polskiej wersji ksiąg liturgicznych. Od roku 1978 do 1996 był sekretarzem Komisji Episkopatu ds. Ekumenizmu oraz sekretarzem Komisji Mieszanej Episkopatu Polski i Polskiej Rady Ekumenicznej (do 1995 r.), która koordynowała współpracę Kościoła rzymsko-katolickiego z Kościołami zrzeszonymi w Polskiej Radzie Ekumenicznej. Z nominacji Prymasa Polski ks. kard. Stefana Wyszyńskiego uczestniczył w Synodzie Archidiecezji Warszawskiej w 1973 r.; a ks. kard. Józef Glemp mianował go członkiem Pierwszej Komisji Plenarnego Synodu Polskiego. W roku 1997 z ramienia Konferencji Episkopatu Polski został przewodniczącym grupy katolickiej do dialogu z Kościołem Adwentystów Dnia Siódmego.           Mianowany przez Księdza Prymasa Józefa kard. Glempa i Konferencję Episkopatu Polski, został adiustatorem polskiego przekładu Katechizmu Kościoła Katolickiego oraz adiustatorem nowego przekładu dokumentów Soboru Watykańskiego II na język polski. W 2006 r., otrzymał także nominację na przedstawiciela Rady Naukowej Konferencji Episkopatu do kontaktów z Radą Główną Szkolnictwa Wyższego w sprawach ujednolicania standardów studiów teologicznych.

                W strukturach Stowarzyszenia i Polskiej Prowincji Chrystusa Króla  ks. prof. Lucjan Balter pełnił także szereg odpowiedzialnych funkcji. Poprzez działalność w różnych komisjach i grupach roboczych położył nieocenione zasługi dla rozwoju Instytutu Teologii Apostolstwa, Sekretariatu ds. Miłosierdzia Bożego, przyczynił się do zredagowania Modlitewnika i Rytuału SAC w wersji polskiej oraz promował pallotyńskie wydawnictwa i autorów.

                Spuścizna po ks. prof. Lucjanie Balterze obejmuje pięć własnych pozycji książkowych oraz 39 innych, których był redaktorem. Opublikował ponad 150 artykułów w języku polskim i ponad 20 w innych językach. Ponadto jest autorem haseł encyklopedycznych, licznych recenzji, sprawozdań i artykułów popularnonaukowych; udzielił też wielu wywiadów. Dzięki genialnej znajomości języków obcych przetłumaczył 7 pozycji książkowych oraz ponad 500 artykułów publikowanych w Concilium, Communio i innych. Tłumaczone były z języka niemieckiego, francuskiego, hiszpańskiego, portugalskiego, włoskiego, a także angielskiego i holenderskiego.

                Pod kierunkiem ks. prof. Lucjana Baltera powstało bardzo wiele prac naukowych, był bowiem promotorem ponad 350 prac magisterskich i ok. 30 prac doktorskich. Ponadto był on cenionym i wymagającym recenzentem. Recenzował ponad 600 prac magisterskich, ok. 50 rozpraw doktorskich, 6 prac habilitacyjnych i 3 profesorskie. Dla Centralnej Komisji ds. Tytułu i Stopni Naukowych wykonywał tzw. „superrecenzje” (7 habilitacyjnych, 1 profesorską i 1 problemową). Dwie recenzje habilitacyjne napisał także dla Rady Naukowej Episkopatu Polski.

                Ksiądz Profesor przepojony był teologią Miłosierdzia Bożego, którą wiązał ściśle z posoborowym ekumenizmem i eschatologią. W czasach, gdy kult Miłosierdzia Bożego był jeszcze mało znany w Polsce i na świecie, ks. Balter stał się jego gorliwym propagatorem. W Seminarium w Ołtarzewie, z udziałem Księdza Prymasa Stefana kard. Wyszyńskiego i kard. Karola Wojtyły, współorganizował sympozja naukowe poświęcone teologii Miłosierdzia Bożego.

                W centrum jego zainteresowań teologicznych znajdowała się również refleksja mariologiczna, stąd jego dwukrotny udział w Międzynarodowym Kongresie Mariologicznym w Rzymie oraz w wielu innych sympozjach i konferencjach o tej tematyce. Wiedza i uznanie w tej dziedzinie, przyczyniły się do powołania go na członka zarządu, erygowanego w kwietniu 1999 r., Polskiego Towarzystwa Mariologicznego.

                Jako zasłużony pracownik naukowy, Ksiądz Profesor Balter otrzymywał kilkakrotnie nagrody rektorskie, a także medal Ministerstwa Edukacji Narodowej.

                Śmierć ks. prof. Lucjana Baltera przyszła niespodziewanie, choć nie w sposób zupełnie niezapowiedziany. Kilka dni wcześniej znalazł się w szpitalu z silnymi objawami zmęczenia i krwotokiem. Później stan zdrowia Księdza Profesora na tyle się poprawił, że mógł wrócić do swojego mieszkania wypełnionego książkami, pracami, dokumentami i wieloma przemyśleniami. Jedne z nich przed upływem czasu danego od Boga zostały utrwalone w słowie drukowanym, inne w drugim człowieku (współbracie, koledze z uczelni, studencie, alumnie), a jeszcze inne pozostały rozsiane w oczekiwaniu na to, że jeszcze znajdzie się ktoś, kto je zbierze, zachowa i utrwali. Paradoksalnie ostatnią myślą, którą ks. prof. Lucjanowi Balterowi udało się złożyć w całość i opublikować tuż przed śmiercią był podręcznik dla duszpasterzy i katechetów, Podręcznik eschatologii współczesnej! W nocy z 15 na 16 lutego 2010 r., w 74 roku życia i 51 kapłaństwa, nastąpiło w życiu Księdza Profesora to niespodziewane „spotkanie Miłości z Miłosierdziem”. Dobry Bóg odwołał ks. prof. Lucjana Baltera z tego świata, zastępując jego głęboką, wszechstronną i nieocenioną wiedzę teologiczną, doświadczeniem jedynym i niepowtarzalnym, którego zawsze był ciekawy i któremu poświęcił całą nadzieję swojego życia doczesnego… spotkaniem Króla Miłosiernego „twarzą w twarz”!

A. I. D. G.

[Elementy biograficzne oprac. na podstawie: Ks. Alfred Dyr SAC, Życiorys naukowy Księdza Profesora Lucjana Napoleona Baltera SAC; w: Spotkanie Miłości z Miłosierdziem. Księga pamiątkowa ku czci Księdza Profesora Lucjana Napoleona Baltera SAC.  Wyd. „Apostolicum”, Ząbki 2006]

Wydawnictwo Pallottinum wyraża głęboką wdzięczność śp. Księdzu Profesorowi Lucjanowi Balterowi SAC za Jego długoletnią i owocną współpracę przy redagowaniu Międzynarodowego Przeglądu Teologicznego Communio, serii międzynarodowych podręczników teologicznych AMATECA oraz wielu innych publikacji naukowych.